Texnoloji kostyumlar və FINA qaydaları: rekordlara təsiri

Giriş

Üzgüçülükdə rekord saniyənin kiçik hissəsi ilə dəyişə bilər. Buna görə də idmançının hazırlığı ilə yanaşı, bədəninin su ilə qarşılıqlı təsirinə təsir edən geyim və avadanlıq da diqqət çəkir. Texniki kostyumlar idmançını əvəz etmir, amma onun suda hərəkət etdiyi şəraiti dəyişə bilər.

Əsas sual kostyumun sürəti artırıb-artırmaması deyil, üstünlüyün nə qədərinin idmançının bacarığından, nə qədərinin avadanlıqdan qaynaqlandığıdır. FINA qaydaları texniki kostyumlar üçün tələbləri geyimin görünüşü ilə məhdudlaşdırmır; yarışın ədaləti, təhlükəsizliyi və nəticələrin müqayisə edilə bilməsi baxımından da nəzərdən keçirir. Tələblər tətbiq olunan normativ sənəddən və üzgüçülük növündən asılı ola bilər.

İdmançılar və avadanlıq: üstünlük haradan yaranır?

Kostyumun mümkün təsirini anlamaq üçün onun bədənə necə oturduğuna baxmaq lazımdır. Texniki kostyumların sıx və hamar materialı bədənin formasını daha yığcam göstərə, parça qırışlarını azalda və suyun səth boyunca axınına təsir edə bilər. Bununla belə, nəticə hər üzgüçü üçün eyni olmur. Bədən quruluşu, texnika, məsafə və geyimin rahatlığı avadanlığın faydasına təsir göstərir.

Bu mövzuda texniki kostyumların buoyancy təsiri də müzakirə olunur. Materialı və konstruksiyası bədənin su içindəki mövqeyinə təsir edərək, üzgüçünün daha üfüqi vəziyyətdə qalmasına kömək edə bilər. Lakin kostyum öz-özünə hərəkət yaratmır: düzgün bədən mövqeyi nəfəsalma, zərbə ritmi və texniki hazırlıqla birlikdə formalaşır. Daha bahalı və ya sərt geyim zəif texnikanı düzəltmir.

İdmançı üçün texniki kostyumların uyğunluğu da önəmlidir. Həddindən artıq sıx geyim hərəkəti və nəfəs almağı çətinləşdirə, uyğun olmayan tikiş və ya material isə yarış zamanı diqqəti yayındıra bilər. Məşqçi kostyum seçimini idmançının məsafəsinə, hərəkət amplitudasına və təcrübəsinə uyğun qiymətləndirməli, qaydalara uyğunluğu isə ayrıca yoxlamalıdır.

Kostyumları yalnız materialına görə müqayisə etmək düzgün deyil. Texniki kostyumlar üzrə avadanlıq müqayisəsi zamanı rahatlıq, hərəkət azadlığı və qaydalara uyğunluq da nəzərə alınmalıdır. Eyni model bir üzgüçüyə rahat və sabit gələ, digərində isə hərəkət azadlığını məhdudlaşdıra bilər. Start şapka və eynəklər də ümumi rahatlığın və yarışa hazırlığın bir hissəsidir. Onların təsirini kostyumdan ayırmaq çətin olsa da, məqsəd idmançının diqqətini texnikada saxlamaqdır.

İdmançı ilə məşqçinin rolu fərqlidir. Üzgüçü texniki kostyumların suda necə hiss edildiyini və hərəkətə mane olub-olmadığını bildirir. Məşqçi isə texnikanı, startı və dönüşləri qiymətləndirir. Hakimlər və təşkilatçılar seçilmiş avadanlığın qüvvədə olan tələblərə uyğunluğunu yoxlayır. Beləliklə, müzakirə «hansı kostyum daha sürətlidir?» sualından «nəticəyə hansı amillər təsir edir?» sualına keçir.

Əsas amillər

Birinci amil qaydaların əhatə dairəsidir. FINA qaydaları texniki kostyumların dizaynı, materialı və bədəni örtməsi ilə bağlı tələblər müəyyən edə bilər. Bu tələblər bütün yarışlarda dəyişməz sayılmamalıdır. İdmançı yarışdan əvvəl həmin tədbir üçün qüvvədə olan qaydaları, təsdiq şərtlərini və yoxlama prosedurunu dəqiqləşdirməlidir. Qaydalara uyğunluq sürətə zəmanət vermir, amma yarışda iştirakın əsas şərtidir.

İkinci amil texnologiya ilə insan əməyinin sərhədidir. Texniki kostyumlar bədənin suya uyğunlaşmasına kömək edə bilər, amma idmançının hərəkətini özü icra etməməli və onun qabiliyyətini əvəzləməməlidir. Buna görə kostyum qadağası ilə bağlı müzakirələr yalnız hansı məhsulun istifadəsinə icazə verilməsi barədə deyil. Söhbət həm də nəticənin hansı hissəsinin atletik bacarıq sayılacağından gedir.

Üçüncü amil rəqabətin ədalətidir. İdmançıların imkanları və avadanlığa çıxışı fərqli olduqda, eyni qaydalar tətbiq edilsə belə, yarış təcrübəsi tam eyni olmaya bilər. Bununla belə, texniki kostyumları nəticənin yeganə səbəbi kimi göstərmək də yanlışdır. Məşq, taktika, start reaksiyası, dönüşlərin keyfiyyəti, temp bölgüsü və yarış təzyiqi də nəticəyə təsir edir.

İdman tarixini araşdıran mənbələri də ehtiyatla qiymətləndirmək lazımdır. Ensiklopedik arxiv mövzunun necə təqdim olunduğunu izləməyə kömək edə bilər, lakin avadanlıq qaydalarını təsdiqləmir. Məsələn, 2014-cü ilin noyabrı üçün həftənin məqalələri arxivi məlumatın necə kataloqlaşdırıldığını göstərir. Texniki kostyumların yarışa uyğunluğunu yoxlamaq üçün isə yarışın rəsmi qaydalarına əsaslanmaq lazımdır.

Dördüncü amil ölçmə və şərhdir. Rekord yekun nəticəni göstərir, amma onun necə əldə edildiyini təkbaşına izah etmir. Müqayisə zamanı idmançının hazırlığını, yarış şəraitini, geyimin uyğunluğunu və qaydaların tətbiqini birlikdə nəzərə almaq lazımdır. Buna görə yeni nəticəni yalnız texnoloji yeniliklə əlaqələndirmək natamam yanaşmadır.

Yarış ssenarisi

Təsəvvür edək ki, eyni səviyyəli iki üzgüçü qısa məsafəyə hazırlaşır. Hər ikisi qaydalara uyğun texniki kostyum seçib. Biri öz geyimində daha sərbəst hərəkət etdiyini, digəri isə fərqli materialın bədən mövqeyinə daha yaxşı dəstək verdiyini düşünür. Bu fərq startdan əvvəl onların rahatlığına təsir edə bilər, amma qalibi müəyyən etmir.

Startdan sonra üstünlük reaksiyadan və suya giriş bucağından yarana bilər. Daha sonra zərbələrin ritmi, nəfəsin idarəsi və su müqavimətini azaltmağa kömək edən texnika ön plana çıxır. Texniki kostyumlar bədənin səthi boyunca suyun axınına müəyyən təsir göstərsə də, səhv dönüş və ya tempin tez tükənməsi bu faydanı aradan qaldıra bilər. Deməli, geyim şərait yaradır, amma nəticəni təkbaşına müəyyən etmir.

Yarışdan sonra məşqçi yalnız vaxta baxmamalıdır. Video təhlili, dönüşlərin ardıcıllığı və idmançının öz təəssüratları kostyumun nə dərəcədə uyğun olduğunu anlamağa kömək edir. Qaydalara uyğun olmayan və ya hərəkəti məhdudlaşdıran avadanlıq nəzəri üstünlüyü praktik problemə çevirə bilər. Uyğun kostyum isə uzunmüddətli hazırlığı, gücü və texniki sabitliyi əvəz etmir.

Nəticə

Texniki kostyumlar bədənin su ilə təmasına, rahatlığına və bəzən su içindəki mövqeyinə təsir edərək üzgüçülük nəticələrini dəyişə bilər. Bu təsir hər idmançı və yarış üçün eyni deyil. Onu hazırlıqdan və texnikadan ayrı qiymətləndirmək mümkün olmur. Rekordları təhlil edərkən avadanlığı nəzərə almaq lazımdır, amma uğurun hamısını onunla izah etmək olmaz.

Qaydaların məqsədi yeniliyi dayandırmaq deyil, ədalətli rəqabəti qorumaqdır. FINA qaydaları və onları əvəz edən və ya yeniləyən qüvvədə olan normativlər idmançılar üçün aydın sərhədlər müəyyən etməli, hakimlərə isə həmin sərhədləri ardıcıl tətbiq etməyə imkan verməlidir. Rekordun dəyəri təkcə kostyum texnologiyasından deyil, idmançının bacarığı ilə avadanlıq arasındakı balansdan yaranır.